روزنامه سازندگی نوشت: اعتراضات اخیر در فرانسه را می‌توان طغیان جریان چپ علیه دولت میانه‌گرای امانوئل مکرون دانست که در سال‌های اخیر به راست گرایش بیشتری پیدا کرده و نارضایتی از مدل حکمرانی او در حوزه اقتصاد لیبرال را افزایش داده است. فرانسه روز سه‌شنبه شاهد یکی از گسترده‌ترین موج‌های اعتراضی دانش‌آموزان در دهه‌های اخیر بود؛ موجی که از حیاط و ورودی دبیرستان‌ها آغاز شد و حالا به خیابان‌های ده‌ها شهر، پارلمان و حتی بازارهای مالی رسیده است. بیش از ۲۵۰ هزار نفر در سراسر کشور به خیابان آمدند تا در کنار دانش‌آموزانی بایستند که نزدیک به دو هفته است علیه کمبود معلم، کلاس‌های شلوغ و فرسودگی مدارس اعتراض می‌کنند. همزمان درگیری میان معترضان و پلیس، بازداشت هزاران نفر و زخمی شدن صدها دانش‌آموز و نیروی امنیتی، بحران را وارد مرحله‌ای تازه کرده است. امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه در سایه تشدید اعتراضات داخلی و برای بررسی تحولات جاری طی روزهای گذشته، خواهان برگزاری یک نشست فوق‌العاده با تعدادی از وزرای این کشور شد. در این نشست، نخست‌وزیر و وزیر آموزش ملی فرانسه شرکت می‌کنند.
جرقه اعتراضات
اعتراضات ابتدا از حومه پاریس آغاز شد؛ جایی که دانش‌آموزان با بستن ورودی مدارس، کلاس‌ها را تحریم کردند و خواستار تغییر شرایط آموزشی شدند. اما آنچه در ابتدا یک اعتراض دانش‌آموزی به‌نظر می‌رسید به‌سرعت از مرز مدارس عبور کرد. معلمان، والدین، دانشجویان دانشگاه و اتحادیه‌های کارگری نیز به این حرکت پیوستند و سه‌شنبه، خیابان‌های شهرهایی از پاریس و مارسی تا رن و لیون شاهد تجمع‌های گسترده بود. دانش‌آموزان می‌گویند، مسئله اصلی آنها ساده است: کلاس‌های بیش از حد شلوغ، کمبود معلم، ساختمان‌های فرسوده و امکانات ناکافی. اتحادیه‌های دانش‌آموزی نیز از تمام سازمان‌های صنفی و سیاسی خواسته‌اند از این حرکت حمایت کنند؛ اعتراضی که به گفته آنها دیگر «فراتر از دیوارهای مراکز آموزشی» رفته است. وزارت آموزش فرانسه اعلام کرد، روز سه‌شنبه دست‌کم ۹۰۰ دبیرستان به‌طور کامل یا جزئی تعطیل شده‌اند. اتحادیه سندیکایی دانش‌آموزان دبیرستانی اما رقم بسیار بیشتری را مطرح کرده و گفته است، فعالیت حدود دو هزار دبیرستان متوقف شده است. آمارهای متفاوت، خود نشانه‌ای از گستردگی و سرعت تحولات است.
چهره دیگری از اعتراض
اما در کنار تجمع‌های آرام دانش‌آموزان، بخش‌هایی از اعتراضات به خشونت کشیده شد. در پاریس و مارسی، پلیس از گاز اشک‌آور استفاده کرد و در رن نیروهای امنیتی برای متفرق کردن معترضان خودروهای آب‌پاش به‌کار گرفتند. در برخی نقاط، سطل‌های زباله و دیگر اشیا به آتش کشیده شد و معترضان اشیایی را به سوی نیروهای پلیس پرتاب کردند. در مقابل، تصاویر دیگری از تجمع‌هایی منتشر شد که دانش‌آموزان در آنها با در دست داشتن پلاکارد خواستار معلم بیشتر و کلاس‌های خلوت‌تر بودند. سباستین لکورنو، نخست‌وزیر فرانسه، روز سه‌شنبه در مجلس ملی از ابعاد خشونت‌ها گفت. به گفته او، از زمان آغاز اعتراضات ۲۱۵ دانش‌آموز و ۸۵ نفر از کارکنان مدارس زخمی شده‌اند. بیش از ۷۰۰ مأمور پلیس و ژاندارم نیز مجروح شده‌اند و وزارت کشور، شمار بازداشت‌شدگان را حدود ۶۱۰۰ نفر اعلام کرده است. لکورنو عامل اصلی خشونت را «افراد خشونت‌طلبی» دانست که به گفته او در میان دانش‌آموزان مسالمت‌جو نفوذ کرده‌اند. او همچنین حزب چپ‌گرای «فرانسه تسلیم‌ناپذیر» را متهم کرد که اعتراضات دانش‌آموزی را برای اهداف سیاسی مورد استفاده قرار می‌دهد. نخست‌وزیر فرانسه ادعاهای مربوط به استفاده عامدانه پلیس از نیروی نامتناسب و نژادپرست بودن پلیس را نیز «دروغ» خواند. در سوی دیگر، معترضان روایت متفاوتی دارند. جوانا، دانشجویی که دوران دبیرستان خود را در یکی از حومه‌های پاریس گذرانده به بی‌بی‌سی گفت، واکنش پلیس «واقعاً تهاجمی» بوده است. او در عین حال تأیید کرد که برخی دانش‌آموزان اشیای آتش‌گرفته به سمت پلیس پرتاب کرده‌اند اما گفت: «اگر این کار را نکنند، صدایشان شنیده نمی‌شود».
زخمی که بحران را عمیق‌تر کرد
در میان این درگیری‌ها، حادثه‌ای در شمال فرانسه به نماد شدت گرفتن بحران تبدیل شد. یک نوجوان ۱۵ ساله در جریان درگیری با پلیس ضدشورش در منطقه پا-دو-کاله، پس از برداشتن یک نارنجک پلیس که قرار بود غیرکشنده باشد، دست و بخشی از ساعد خود را از دست داد. بازرسی کل پلیس ملی فرانسه در حال بررسی این حادثه است. دولت نیز پس از این حادثه، استفاده از این نوع نارنجک‌ها را به‌طور موقت متوقف کرده است. این حادثه بحث درباره نحوه برخورد پلیس با معترضان، به‌ویژه نوجوانان را به یکی از محورهای اصلی بحران تبدیل کرده است.
بحرانی فراتر از مدرسه
اعتراضات در شرایطی رخ می‌دهد که فرانسه همزمان با فشار اقتصادی و مالی سنگینی روبه‌روست. هزینه استقراض دولت در ماه‌های اخیر افزایش یافته و نگرانی سرمایه‌گذاران درباره توانایی پاریس برای کنترل بدهی‌های عمومی به فروش اوراق قرضه فرانسه دامن زده است. بازده اوراق قرضه ۱۰ ساله این کشور در این هفته تقریباً به ۵ درصد رسید؛ سطحی که از سال ۲۰۰۲ تاکنون سابقه نداشته است. در چنین شرایطی، دولت با مطالباتی روبه‌روست که اجرای آنها به منابع مالی نیاز دارد. از یک‌سو دانش‌آموزان خواهان معلم بیشتر و بازسازی مدارس هستند و از سوی دیگر، دولت برای تأمین هزینه‌های عمومی با محدودیت‌های مالی مواجه است.
روایت ترامپ!
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا نیز به اعتراضات واکنش نشان داد و آن را نشانه «مهاجرت گسترده خارج از کنترل» در فرانسه دانست. او در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «این درباره مدارس نیست؛ این درباره اسلام است که می‌خواهد، کنترل کشوری که زمانی بزرگ بود را در دست بگیرد». اما مطالبات اعلام شده دانش‌آموزان چیز دیگری است. در فهرست خواسته‌های آنها افزایش تعداد معلمان، کاهش تراکم کلاس‌ها، بهبود امکانات و رسیدگی به ساختمان‌های فرسوده مدارس قرار دارد؛ مهاجرت و مذهب در مطالبات اصلی جنبش جایی ندارد.
پاریس به‌دنبال راه گفت‌وگو
دولت تلاش کرده همزمان با کنترل خیابان، راهی برای گفت‌وگو نیز باز کند. وزارت آموزش روز دوشنبه، رایزنی ملی با دانش‌آموزان را آغاز کرد؛ سامانه‌ای که تا ۲۳ اکتبر فعال خواهد بود و قرار است محلی برای بیان نگرانی‌های جوانان درباره سه سال پایانی دبیرستان در فرانسه باشد. ادوارد گفری، وزیر آموزش گفت: «برای ما ضروری است که صدای همه دانش‌آموزان دبیرستانی را بشنویم و تنوع تجربه‌های آموزشی آنها را در نظر بگیریم». اما فعلاً نشانه روشنی از پایان اعتراضات دیده نمی‌شود. جنبشی که از ورودی چند دبیرستان در حومه پاریس آغاز شد اکنون صدها مدرسه، ده‌ها شهر و دولت فرانسه را درگیر کرده است. پرسش اصلی دیگر فقط این نیست که چه زمانی کلاس‌ها دوباره عادی می‌شوند؛ مسئله این است که آیا دولت می‌تواند، مطالبات آموزشی دانش‌آموزان را پیش از آنکه بحران خیابانی عمیق‌تر شود به راه‌حلی سیاسی و مالی تبدیل کند.